Thiết bị thông minh có thực sự “thông minh”? Những rủi ro bảo mật ẩn sau camera, TV box, wifi giá rẻ

Thiết bị thông minh (IoT) là gì?

Thiết bị IoT (Internet of Things) là những thiết bị có khả năng:

• Kết nối Internet
• Thu thập dữ liệu
• Điều khiển từ xa qua ứng dụng

Ví dụ rất quen thuộc: camera an ninh, TV box, smart TV, ổ cắm thông minh, khóa cửa điện tử, robot hút bụi, đồng hồ thông minh. Tiện thì rất tiện, nhưng bảo mật lại là câu chuyện hoàn toàn khác.

Vì sao thiết bị thông minh dễ bị hack?

Phần lớn thiết bị IoT giá rẻ có điểm chung:

• Phần mềm viết sơ sài, bảo mật kém
• Mật khẩu mặc định yếu hoặc giống nhau trên nhiều thiết bị
• Ít hoặc không có bản vá bảo mật
• Server đặt ở nước ngoài, quyền kiểm soát dữ liệu mờ mịt

Chỉ cần một lỗ hổng nhỏ, hacker có thể chiếm quyền điều khiển hàng loạt thiết bị cùng lúc.

Camera giá rẻ: Nguy cơ bị xem trộm là có thật

Camera wifi giá vài trăm nghìn đang tràn lan trên thị trường. Nhiều loại:

• Dùng chung tài khoản quản trị mặc định
• Kết nối qua server trung gian không rõ nguồn gốc
• Không mã hóa hoặc mã hóa yếu luồng video

Hậu quả là gì?

• Người lạ có thể truy cập trực tiếp vào camera của bạn
• Theo dõi sinh hoạt trong gia đình
• Ghi lại hình ảnh nhạy cảm để tống tiền hoặc phát tán

Thực tế đã từng ghi nhận nhiều trường hợp camera gia đình bị rao bán quyền truy cập trên các diễn đàn ngầm.

TV box, smart TV: Không chỉ xem phim mà còn “nghe lén”

TV box và smart TV có khả năng:

• Kết nối Internet liên tục
• Cài ứng dụng bên thứ ba
• Có micro, đôi khi có cả camera

Với thiết bị kém bảo mật, hacker có thể:

• Cài phần mềm gián điệp
• Theo dõi thói quen sử dụng
• Nghe lén âm thanh trong phòng
• Biến TV box thành một “con bot” trong mạng botnet

Đặc biệt nguy hiểm với những TV box sử dụng firmware chỉnh sửa, cài sẵn kho ứng dụng lậu.

Wifi miễn phí và router giá rẻ: Cửa ngõ cho mọi thiết bị trong nhà

Router là “cổng chính” kết nối toàn bộ thiết bị trong nhà ra Internet. Nếu router bị xâm nhập:

• Mọi thiết bị phía sau đều có thể bị theo dõi
• Dữ liệu truy cập web có thể bị ghi lại
• Hacker có thể chuyển hướng sang website giả mạo

Nhiều người giữ nguyên tài khoản mặc định admin/admin cho router. Với hacker, đây chẳng khác nào để sẵn chìa khóa ngoài cửa.

Robot hút bụi, ổ cắm thông minh cũng có thể là “gián điệp”

Nghe có vẻ khó tin, nhưng những thiết bị tưởng chừng vô hại như robot hút bụi, ổ cắm wifi vẫn có thể bị lợi dụng:

• Robot hút bụi có bản đồ căn nhà
• Ổ cắm thông minh biết thời điểm bạn ở nhà hay vắng nhà
• Dữ liệu thói quen sinh hoạt có thể bị thu thập

Nếu server của nhà sản xuất bị tấn công hoặc cố tình thu thập dữ liệu vượt mức cần thiết, quyền riêng tư của bạn gần như không còn.

Dấu hiệu cho thấy thiết bị thông minh có thể đã bị xâm nhập

• Camera tự xoay, tự thay đổi góc nhìn
• Đèn báo hoạt động bất thường dù bạn không sử dụng
• Mạng wifi chậm bất thường liên tục
• Thiết bị tự khởi động lại, tự cập nhật lạ
• Tài khoản điều khiển bị đăng xuất, đổi mật khẩu

Thiết bị IoT bị hack có thể gây hậu quả gì?

• Xâm phạm đời sống riêng tư
• Bị theo dõi sinh hoạt gia đình
• Bị lợi dụng làm công cụ tấn công mạng
• Lộ thông tin cá nhân, thói quen, lịch sinh hoạt
• Bị tống tiền bằng hình ảnh, video riêng tư

Vì sao thiết bị giá rẻ thường nguy hiểm hơn?

Thiết bị giá rẻ thường cắt giảm mạnh vào:

• Chi phí phát triển bảo mật
• Hạ tầng máy chủ an toàn
• Chính sách cập nhật phần mềm

Nhiều nhà sản xuất chỉ quan tâm bán được càng nhiều thiết bị càng tốt, gần như bỏ mặc việc vá lỗ hổng sau khi đã thu tiền từ người dùng.

Cách sử dụng thiết bị thông minh an toàn hơn

• Đổi mật khẩu mặc định ngay khi cài đặt
• Dùng mật khẩu mạnh, không trùng với tài khoản khác
• Cập nhật firmware thường xuyên nếu nhà sản xuất có hỗ trợ
• Tắt các tính năng không cần thiết (micro, truy cập từ xa…)
• Không mở quyền truy cập thiết bị ra Internet nếu không thật sự cần
• Chỉ mua thiết bị từ thương hiệu uy tín, có hỗ trợ bảo mật rõ ràng

Có nên dùng camera, TV box, thiết bị IoT không?

Thiết bị thông minh không xấu, vấn đề nằm ở cách bạn lựa chọn và sử dụng. Nếu:

• Chọn thiết bị có nguồn gốc rõ ràng
• Biết thiết lập bảo mật cơ bản
• Không quá phụ thuộc vào đồ giá rẻ trôi nổi

Thì mức độ rủi ro sẽ giảm đi rất nhiều. Ngược lại, nếu “cắm là chạy, mua là dùng” thì thiết bị thông minh rất dễ biến thành thiết bị theo dõi âm thầm.

Kết luận

Thiết bị thông minh mang lại sự tiện lợi, nhưng cũng đồng thời mở ra những lỗ hổng lớn về bảo mật và quyền riêng tư nếu người dùng chủ quan. Camera, TV box, router, robot hút bụi… không chỉ là đồ gia dụng đơn thuần mà thực chất là những máy tính thu nhỏ luôn kết nối Internet. Hiểu rõ rủi ro và sử dụng đúng cách là điều bắt buộc nếu bạn không muốn biến chính ngôi nhà của mình thành nơi bị giám sát từ xa.