Rò rỉ dữ liệu cá nhân: Vì sao bạn bị gọi spam mỗi ngày và cách tự bảo vệ mình trên Internet

Dữ liệu cá nhân là gì và vì sao lại có giá trị?

Dữ liệu cá nhân là mọi thông tin có thể dùng để nhận diện hoặc liên hệ với bạn, bao gồm: họ tên, số điện thoại, email, địa chỉ, số CCCD, tài khoản mạng xã hội, tài khoản ngân hàng, thói quen mua sắm, lịch sử truy cập web.

Với kẻ xấu, dữ liệu không chỉ dùng để spam quảng cáo mà còn để:

• Lừa đảo chiếm đoạt tài sản
• Mạo danh vay tiền, mở tài khoản
• Giả người quen để lừa chuyển khoản
• Tấn công chiếm quyền các tài khoản online

Dữ liệu bị rò rỉ từ đâu mà ra?

Rò rỉ dữ liệu không chỉ đến từ hacker. Phần lớn dữ liệu bị lộ do những nguyên nhân rất “đời thường”:

• Website, ứng dụng bảo mật kém: khi hệ thống bị hack, dữ liệu người dùng bị bán tràn lan
• Tự nguyện cung cấp thông tin: đăng ký nhận quà, khảo sát, trúng thưởng, form online không rõ nguồn gốc
• Nhân sự nội bộ bán dữ liệu: nhân viên bán dữ liệu khách hàng cho bên thứ ba
• Phần mềm độc hại: spyware, trojan, keylogger âm thầm thu thập thông tin
• Chia sẻ công khai quá nhiều: số điện thoại, email, ngày sinh để lộ trên Facebook, Zalo

Chỉ cần bạn từng đăng ký qua vài website không uy tín, nguy cơ dữ liệu bị rò rỉ gần như là chuyện sớm hay muộn.

Vì sao bạn bị gọi spam liên tục mà không dứt?

Khi dữ liệu của bạn bị đưa vào các “data list”, chúng sẽ được mua bán nhiều lần giữa các nhóm quảng cáo và lừa đảo. Một file dữ liệu có thể chứa:

• Họ tên + số điện thoại
• Nghề nghiệp, thu nhập ước tính
• Khả năng vay vốn, đầu tư

Mỗi lần bị bán lại, bạn sẽ tiếp tục nhận được những cuộc gọi mới. Việc chặn số chỉ là giải pháp tạm thời, còn gốc rễ nằm ở việc dữ liệu của bạn đã bị phát tán.

Dữ liệu bị rò rỉ sẽ được dùng vào việc gì?

Khi rơi vào tay kẻ xấu, dữ liệu có thể được sử dụng cho nhiều mục đích nguy hiểm:

• Spam quảng cáo: bảo hiểm, bất động sản, đầu tư, vay tiền
• Lừa đảo tài chính: giả nhân viên ngân hàng, giả công an, giả người thân
• Chiếm đoạt tài khoản: dò mật khẩu, reset email
• Mạo danh cá nhân: vay tiền app, mở ví điện tử
• Tạo kịch bản lừa đảo cá nhân hóa: gọi đúng tên, biết rõ ngành nghề để tạo lòng tin

Những dấu hiệu cho thấy dữ liệu của bạn đã bị lộ

• Bị gọi spam, tư vấn, quảng cáo liên tục
• Nhận tin nhắn lừa đảo đúng tên, đúng thông tin cá nhân
• Bị cố gắng đăng nhập trái phép vào email, Facebook
• Nhận thông báo reset mật khẩu dù bạn không yêu cầu
• Bị mạo danh vay tiền, hỏi mượn tiền người thân

Có thể kiểm tra email của mình đã từng bị rò rỉ hay chưa không?

Câu trả lời là có. Hiện nay có những hệ thống tổng hợp dữ liệu từ các vụ rò rỉ lớn trên toàn cầu, cho phép người dùng kiểm tra email có từng nằm trong các “data leak” hay không. Nếu phát hiện email đã từng bị lộ, bạn cần:

• Đổi mật khẩu ngay lập tức
• Áp dụng mật khẩu khác với các dịch vụ quan trọng
• Bật xác thực hai lớp (2FA)

Vì sao không nên dùng chung một mật khẩu cho nhiều tài khoản?

Khi một website bất kỳ bị hack và lộ mật khẩu, kẻ xấu sẽ dùng chính mật khẩu đó để thử đăng nhập vào hàng loạt dịch vụ khác như Facebook, Gmail, ngân hàng điện tử, ví điện tử. Chỉ cần bạn dùng chung mật khẩu, nguy cơ “bay màu” hàng loạt tài khoản là rất cao.

Người dùng Việt dễ bị lộ dữ liệu ở những tình huống nào?

• Đăng ký vay tiền nhanh qua app
• Điền form trúng thưởng, khảo sát online
• Mua hàng trên fanpage không rõ nguồn gốc
• Dùng phần mềm crack, tool bẻ khóa
• Cài ứng dụng ngoài chợ chính thống

Làm gì để hạn chế tối đa nguy cơ bị rò rỉ dữ liệu?

• Chỉ đăng ký tài khoản trên các website, ứng dụng uy tín
• Không cung cấp CCCD, ảnh chụp giấy tờ cho dịch vụ không rõ ràng
• Không dùng chung mật khẩu cho nhiều tài khoản
• Bật xác thực hai lớp cho email, mạng xã hội, ngân hàng
• Hạn chế công khai số điện thoại, email trên mạng xã hội
• Không cài phần mềm, file crack, tool lạ

Khi nghi ngờ dữ liệu bị lộ, cần làm gì ngay?

• Đổi mật khẩu toàn bộ các tài khoản quan trọng
• Kiểm tra lịch sử đăng nhập
• Bật 2FA nếu chưa bật
• Cảnh báo người thân nếu thấy có dấu hiệu mạo danh
• Cảnh giác tuyệt đối với mọi cuộc gọi yêu cầu cung cấp thông tin

Dữ liệu cá nhân có thể “mua lại” hay xóa khỏi tay kẻ xấu không?

Thực tế là gần như không thể. Một khi dữ liệu đã bị phát tán trên các chợ đen, nó sẽ được sao chép và bán đi bán lại nhiều lần. Vì vậy, chiến lược an toàn nhất vẫn là phòng ngừa ngay từ đầu thay vì chờ đến khi sự cố xảy ra.

Kết luận

Rò rỉ dữ liệu cá nhân không còn là nguy cơ xa vời mà là vấn đề đang xảy ra hằng ngày. Việc bị gọi spam, lừa đảo, mạo danh phần lớn đều bắt nguồn từ những lần bạn vô tình để lộ thông tin của chính mình. Hiểu rõ cách dữ liệu bị thu thập, mua bán và lạm dụng là bước quan trọng để bạn chủ động bảo vệ bản thân trong thế giới số đầy rủi ro hiện nay.